Həyatın mənası haqqında düşündükdə ruhumuz istər-istəməz bir qaynaq axtarır — nəinki məntiqi bir cavab, həqiqi bir kök. Cabir ibn Abdullahın rəvayət etdiyi o kəlam əslində bu köklə üzbəüz qoyur bizi: «Allahın ilk yaratdığı sənin Peyğəmbərinin nurudur, ey Cabir.» Bu, sadəcə keçmişə aid bir xəbər deyil. Bu, bütün varlığın yaranış illətidir — hər şeyin özündən başladığı o əzəli nöqtə.
Bəs bu nurun mahiyyəti nədir? Onu sadəcə bir işıq mənbəyi kimi təsəvvür etmək kifayət etmir. O nur, kainatda mövcud olan hər bir xeyrin, hər bir ilahi gözəlliyin ilk və ən kamil təzahürüdür — yəni Allahın yaratmaq iradəsi özünü ilk dəfə orada açmışdır. Əgər o ilkin işıq olmasaydı, bəşəriyyət mənəvi zülmətin içində istiqamət tapa bilərdimi? Bu sual ritorik deyil — varlığın quruluşu özü bunu cavablayır.
Uca Yaradan Öz kəlamında da bu həqiqətə işarə edir: «Həqiqətən, sizə Allahdan bir nur və aşkar bir Kitab gəldi» (Maidə, 15). Bu ayə bizə göstərir ki, hidayət yolu yalnız yazılı hökmlərlə deyil, həmin hökmləri canlandıran canlı bir nurla mümkündür. Peyğəmbərin siracun-munir — parlaq çıraq — adlandırılması da bu mənadadır. O, öz nuru ilə mənəvi qaranlıqları söndürən bir mənbədir, amma eyni zamanda başqalarını yandıran. Bu da onun məsum varlığının əsas xüsusiyyətidir: öz işığını heç itirməmək.
Lakin bu nur Peyğəmbərlə (s) bitmir. İmamətin mahiyyəti də məhz buradan anlaşılır: İmamlar həmin nurun kəsilməz davamı, feyzin aləmə axması üçün Allahın müəyyən etdiyi vasitələrdir. Onlar ayrı bir mənbə deyil — eyni çırağın ardıcıl alovlarıdır. Buna görə də hər bir İmam öz dövründə ruhi hidayətin yeganə qapısı idi; çünki feyz yalnız o vasitə ilə axırdı, başqa yolla deyil.
Düşünmək lazımdır: əgər İmamların varlığı yalnız siyasi bir zərurətdən ibarət olsaydı, niyə hədis ədəbiyyatında onların kosmik statusuna bu qədər vurğu edilir? Niyə Əl-Kafi-nin «Hüccət Kitabı»nda İmamın varlığı ilə yerin sabit qalması arasında birbaşa bağ qurulur? Cavab sadədir: onlar yalnız cəmiyyəti idarə edən rəhbərlər deyil, varlıq aləminin mənəvi dirəkləridir. Onların vasitəsilə feyz Allahdan bəşəriyyətə axır, ilahi elm aləmə nüfuz edir, ruhlar qaynaqla bağlı qalır.
Bu nur bir silsilə kimi uzanır — Peyğəmbərdən (s) Əmirəlmöminə (ə), oradan Həsənə (ə), Hüseynə (ə), bütün İmamlara, axırda isə Sahibəz-Zamana (ə.f) qədər. Hər biri eyni həqiqətin bir məqamı, eyni işığın bir daşıyıcısıdır. Bu silsilənin qırılması feyzin kəsilməsi demək olardı — amma o kəsilmədi, çünki Allah buna izin vermədi.
Bu nura yaxınlaşdıqca əslində öz həqiqətimizə yaxınlaşırıq. Çünki varlıq aləmindəki hər hikmət, hər işıq o əzəli çırağın bir əks-sədasıdır. Qəlbimiz o feyzdən pay almasa, mənəviyyatdan, həqiqi eşqdən söz açmaq mümkün olmazdı — söz açmaq deyil, hətta bunu hiss etmək belə.
Varlığımızın hər bir zərrəsi o ilkin nurun hərarəti ilə canlanır; ruh isə yalnız o əzəli işığa tərəf döndükdə özünü tapmış olur.